VIỆN KHOA HỌC AN TOÀN VÀ VỆ SINH LAO ĐỘNG

PHÂN VIỆN KHOA HỌC AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG MIỀN TRUNG

Sub-Institue For Labour And Environment Protection In Central Viet Nam (SILEP)

Đáng lo ngại an toàn thực phẩm bữa ăn ca công nhân trong các khu công nghiệp, khu chế xuất hiện nay

Bữa ăn ca tại doanh nghiệp có vai trò hết sức quan trọng đối với người lao động (NLĐ) trong lao động sản xuất nhằm tái tạo sức lao động của họ sau một thời gian làm việc. Bữa ăn ca đầy đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng giúp cho NLĐ nhanh phục hồi sức khỏe, tăng năng suất lao động, hiệu quả trong công việc và chất lượng sản phẩm được nâng lên. Tuy nhiên, an toàn thực phẩm bữa ăn ca cho NLĐ ở nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu về năng lượng để tái tạo sức lao động, nghèo về dinh dưỡng, giá trị suất ăn thấp, nhất là mất an toàn thực phẩm dẫn đến nhiều NLĐ bị ngộ độc.

  1. Nhiều khó khăn, bất cập trong xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm

Hiện tại, vấn đề xử lý vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm được áp dụng theo các quy định tại các văn bản như: Luật An toàn vệ sinh thực phẩm năm 2010; Chỉ thị số 08-CT/TW ngày 21/10/2011 của Ban Bí thư Trung ương về việc “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với vấn đề an toàn thực phẩm trong tình hình mới”; Nghị định 178/2013/NĐ-CP ngày 14/11/2014 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm; Chỉ thị số 34/CT-TTg ngày 11/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ về việc “Tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo đảm ATTP và phòng chống ngộ độc thực phẩm trong tình hình mới”; Chỉ thị số 13/CT-TTg ngày 9/5/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; Bộ Luật Hình sự có hiệu lực từ ngày 1/7/2016, có một số quy định mới về xử lý vi phạm liên quan đến an toàn thực phẩm. Trong đó, hành vi vi phạm về ATTP có thể bị phạt tiền lên đến 500 triệu đồng và bị phạt tù đến 20 năm. Song thực tế cho thấy để đấu tranh với loại tội phạm này, lực lượng chức năng vẫn gặp không ít khó khăn, bất cập.

Theo Cục Cảnh sát môi trường, Bộ Công an, năm 2015, lực lượng cảnh sát môi trường đã phát hiện 3.365 vụ liên quan đến an toàn thực phẩm, xử phạt hành chính trên 2.400 vụ với số tiền gần 17 tỷ đồng. Trong số các vụ việc này, chủ yếu mới xử lý hành chính, tịch thu, tiêu huỷ tang vật, còn lại việc xử lý hình sự chưa thực hiện được. Vì phân tích, kiểm nghiệm xác định các yếu tố vi phạm ATTP  phải trưng cầu các đơn vị chức năng, cơ quan chuyên ngành nên mất nhiều thời gian. Mặt khác, công tác phối hợp trao đổi, thu thập thông tin về kết quả thanh, kiểm tra xử lý vi phạm về ATTP giữa các ngành chức năng đôi khi chưa kịp thời. Ngoài ra, kinh phí, trang thiết bị kỹ thuật chuyên dùng phục vụ công tác kiểm nghiệm và phát hiện, xử lý tội phạm, vi phạm pháp luật về ATTP chưa đáp ứng được yêu cầu… Ngoài ra, trong công tác xử lý vi phạm quy định về ATTP, có biện pháp tạm giữ tang vật vi phạm, nhưng hiện Công an tỉnh không có kho lưu giữ, nên khó khăn trong việc bảo quản, xử lý tang vật vi phạm, nhất là tạm giữ hàng thực phẩm đông lạnh, sản phẩm gia súc, gia cầm, thuỷ hải sản tươi sống…Để đảm bảo chất lượng bữa ăn ca đối với người lao động, Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ban hành Nghị quyết số 7c/NQ-TLĐ ngày 25/2/2016 về “Nâng cao chất lượng bữa ăn ca của người lao động”. Các doanh nghiệp đảm bảo bữa ăn ca của người lao động với mức thấp nhất là 15.000 đồng. Công đoàn khởi kiện giám đốc doanh nghiệp khi doanh nghiệp để xảy ra ngộ độc thực phẩm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của người lao động. Việc Công đoàn tổ chức khởi kiện rất khó khăn, nhưng cũng phải làm vì NLĐ.

  1. Lo ngại bữa ăn ca công nhân thiếu dinh dưỡng, thừa hoá chất

Về chất lượng bữa ăn ca, theo khảo sát của Viện Công nhân và Công đoàn cho thấy: Về chất lượng gạo: 30,6% số người được hỏi cho rằng gạo có chất lượng; 62,7% chất lượng gạo bình thường và 6,7% số người cho biết gạo kém chất lượng: Về chất lượng thức ăn: 62,1% NLĐ cho rằng chất lượng thức ăn bình thường; 23% cho rằng chất lượng đảm bảo; 14,9% cho rằng thức ăn không đảm bảo dinh dưỡng. Tuy nhiên, nhận xét đánh giá của NLĐ cũng chỉ dựa theo trực giác và cảm tính, họ cũng thừa nhận rằng với mức tiền ăn ca thấp thì không thể có chất lượng bữa ăn đảm bảo được. Mức chi thấp, buộc các nhà cung cấp dịch vụ phải mua gạo và thực phẩn chất lượng thấp, vì thế, nâng cao chất lượng bữa ăn ca trước hết phải nâng mức hỗ trợ lên tương ứng với giá cả thị trường.

Bữa ăn ca của công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất không chỉ nghèo về giá trị dinh dưỡng mà chất lượng cũng khá thấp. Trong thành phần bữa ăn chỉ có 12% protein (chất đạm), 16% chất béo, còn lại 72% đến từ các chất bột đường như gạo, khoai… tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn (CED) ở mức độ nặng (8%), mức độ trung bình (16%), mức độ nhẹ (28%); tỷ lệ thừa cân béo phì ở mức độ nặng (3%), mức độ trung bình (1%), mức độ nhẹ (1%); tình trạng dinh dưỡng bình thường ở mức độ nặng (87%), mức độ trung bình (83%), mức độ nhẹ (71%). Bên cạnh đó, công nhân hay bị chóng mặt, hoa mắt… do tình trạng thiếu máu, chiếm đến 20,7%; do năng lượng từ bữa ăn ca chỉ đạt trung bình 730 kcal. Kết quả kiểm tra nhanh một số chỉ tiêu ATTP cho thấy, 85% có phẩm mầu trong thực phẩm, 82% có hàn the trong thực phẩm, 87% có acid vô cơ trong dấm, 75% có thuốc trừ sâu, 80% có Nitrit và Nitrat trong thực phẩm. Bên cạnh đó, việc sử dụng thực phẩm chưa qua chế biến còn nhiều dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật cũng là một vấn đề đáng lo ngại (1).

Khẩu phần chất lượng dinh dưỡng suất ăn cho người lao động trong các khu công nghiệp, khu chế xuất thường thiếu dinh dưỡng. Khẩu phần ăn cả ngày của công nhân chỉ đáp ứng được 89,7% nhu cầu về năng lượng, khẩu phần của nữ công nhân bị thiếu năng lượng nhiều hơn so với khẩu phần ăn của nam công nhân (85,6% và 93,7%); đặc biệt là khẩu phần ăn của nữ công nhân ở mức lao động nhẹ chỉ đáp ứng được 77,7% nhu cầu năng lượng của người lao động (2). Bữa ăn công nhân thiếu dinh dưỡng, thừa hoá chất dẫn đến công nhân bị thiếu máu (24,6%), tiền đái tháo đường và cần theo rõi đái tháo đường (28,2%); tăng cholesterol (17,18%); hạ cholesterol (26,67%) là khá cao và đáng quan tâm khi tuổi đời của người lao động còn khá trẻ (tình trạng này kéo dài sẽ gây ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng lao động và khả năng hồi phục sức khỏe, tái sản xuất sức lao động nếu không được cải thiện) (3).

  1. Lo ngại ngộ độc thực phẩm trong bữa ăn ca

Việc bảo đảm ATTP đối với bếp ăn tập thể trong các KCN, KCX đã được các cơ quan chức năng ở Trung ương, địa phương và xã hội rất quan tâm, đặc biệt là công tác quản lý và xử lý các vụ ngộ độc thực phẩm trong bữa ăn ca công nhân còn nhiều lo ngại, khó khởi kiện như; hầu hết các vụ ngộ độc thực phẩm bếp ăn tập thể tại các KCN, KCX (70%) là do mua suất ăn chế biến sẵn từ nơi khác vận chuyển đến; nguồn nhân lực phục vụ cho công tác bảo đảm ATTP rất hạn chế; một số quy định quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực ATTP còn chưa thực sự phù hợp; kinh phí đầu tư cho công tác bảo đảm ATTP còn rất hạn chế.

Theo báo cáo Cục An toàn thực phẩm, từ ănm 2010 – 9/2016, toàn quốc xẩy ra 105 vụ ngộ độc thực phẩm tại bữa ăn tập thể trong các KCN, KCX, làm 8.629 người mắc, 7.929 người đi viện và không có trường hợp tử vong. Trung bình mỗi năm có 15 vụ, 1.232 người mắc và 1.132 người đi viện do ngộ độc thực phẩm tập thể trong các KCN, KCX.

bieu-ngo-doc-an-caBiểu: diễn biến vụ, mắc ngộ độc tại KCN, KCX

Qua theo doi 7 năm qua về các vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể của các KCN, KCX cho thấy, trong 105 vụ: nguyên nhân chủ yếu do độc tố chiếm 8,6%; vi sinh vật chiếm 44,8%, hoá chất chiếm 5,7% và còn 41,0% số vụ ngộ độc chưa xác định được căn nguyên bằng xét nghiệm. Trong các vụ do vi sinh vật, nguyên nhân chủ yếu do E.Coli (13 vụ), tụ cầu vàng (5 vụ), do độc tố thì chủ yếu là do Histamine trong cá biển (8 vụ). Tỷ lệ lấy được mẫu thực phẩm trong các vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể trong các KCN, KCX là 76,2%. Triệu chứng hay gặp trong các vụ ngộ độc thực phẩm là: buồn nôn (85,7%), nôn (79,8%), đau bụng (78,6%, ỉa chảy (59,5%), đau đầu (46,7%), chóng mặt (43,8%), sốt (13,3%), co giật và khó thở (5,8%). Nguyên nhân các vụ ngộ độc thực phẩm trong bữa ăn ca công nhân KCN, KCX như sau:

Thứ nhất, xu thế các bữa ăn tập thể, bữa ăn công nghiệp ngày càng tăng trong đó một bộ phận lớn các cơ sở có nhu cầu, chấp nhận sử dụng thực phẩm giá rẻ, không đảm bảo an toàn thực phẩm vẫn còn tồn tại;

Thứ hai, nguồn thực phẩm nguyên liệu cung cấp cho bếp ăn tập thể rất đa dạng, khó kiểm soát an toàn thực phẩm triệt để;

Thứ ba, các cơ sỏ cung cấp suất ăn không ngừng gia tăng, nhiều cơ sở quy mô nhỏ, điều kiện cơ sở rất thủ công, khó kiểm soát yêu cầu về ATTP như; phương tiện, dụng cụ chế biến, bảo quản, thời gian vận chuyển…

Thứ tư, trách nhiệm bảo đảm ATTP của các cấp chính quyền địa phương, Ban Quản lý các KCN, KCX, chủ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ ăn uống chưa cao và thường xuyên không nắm rõ hoạt động bếp ăn tập thể, cơ sở cung cấp suất ăn sẵn trên địa bàn; nhiều doanh nghiệp còn khoán công tác bảo đảm ATTP cho nhà thầu cung cấp suất ăn cho công nhân; việc kiểm tra, thanh tra đột xuất gặp rất nhiều khó khăn khi phải thông báo trước 7 đến 10 ngày cho Ban quản lý và phải được sự chấp thuận của chủ doanh nghiệp;

Thứ năm, tình trạng bếp ăn tập thể, cơ sở cung cấp suất ăn sẵn trên địa bàn quản lý nhưng khi xẩy ra sự cố ATTP mới phát hiện được các vi phạm quy định ATTP như; không bảo đảm điều kiện ATTP, không có Giấy chứng nhận điều kiện ATTP…

  1. Một số giải pháptrước mắt:
  2. Tăng cường thông tin tuyên truyền phổ biến kiến thức, quy định của pháp luật về ATTP, phòng chống ngộ độc thực phẩm tại bữa ăn tập thể cho các đối tượng sử dụng dịch vụ, cung cấp dịch vụ thức ăn sẵn và người tiêu dùn. Yêu cầu các doanh nghiệp chịu trách nhiệm bảo đảm ATTP cho đơn vị, ký cam kết giữa doanh nghiệp với y tế địa phương, Ban quản lý các KCN, KCX nhằm nâng cao hiệu quả côgn tác thông tin, truyền thông, giáo dục với mục tiêu chuyển đổi hành vi theo hướng bền vững và có trách nhiệm xã hội.
  3. Quy định bắt buộc thực hiện bữa ăn ca của NLĐ vào dự án Luật Tiền lương tối thiểu và các văn bản hướng dẫn thi hành, mức bữa ăn ca tối thiểu gắn liền với mức lương tối thiểu vùng. Đồng thời khi xây dựng KCN, KCX, các đơn vi đầu tư phải dành xây dựng bếp ăn tập thể đảm bảo vệ sinh và các điều kiện phục vụ nhu cầu tại chỗ cho công nhân để hạn chế tình trạng các doanh nghiệp “giao khoán” chất lượng bữa ăn của NLĐ cho các nhà thầu và cơ sở chế biến suất ăn sẵn bên ngoài.
  4. Để đấu tranh với tội phạm về ATTP hiệu quả, các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm tại địa phương phải nâng cao vai trò trách nhiệm, đạo đức kinh doanh, chấp hành nghiêm quy định về vệ sinh ATTP. Đồng thời, người tiêu dùng nâng cao cảnh giác, tích cực tham gia phát hiện, tố giác những cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm không đảm bảo an toàn… Cùng với đó, các cơ quan chức năng sớm có biện pháp khắc phục những bất cập trong phát hiện, xử lý những hành vi vi phạm pháp luật; quyết liệt hơn nữa trong thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực ATTP…
  5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra bếp ăn tập thể tại các KCN, KCX nhằm phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm. Đình chỉ hoạt động, xử lý nghiêm các vi phạm đối với cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, cơ sở tổ chức nấu ăn và công khai để cảnh báo.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Báo cáo giá trị dinh dưỡng bữa ăn công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất (Viện Dinh dưỡng Quốc gia, năm 2016)
  2. Báo cáo về công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể tại khu công nghiệp, khu chế xuất (Bộ Y tế, năm 2016)
  3. Viện Bảo hộ lao động (2015), báo cáo khảo sát đề tài: Đánh giá gánh nặng lao động, nhu cầu dinh dưỡng, khẩu phần và xây dựng bộ tiêu chí về dinh dưỡng, an toàn thực phẩm bữa ăn ca cho người lao động một số ngành nghềMã số:ĐTĐL CN 06/15.
  4. Báo cáo Kết quả thực hiện Nghị quyết 7c/NQ-BCH ngày 25/2/2016 của Tổng Liên đoàn về “Chất lượng bữa ăn ca của người lao động”.

Nguyễn Mạnh Thắng

Viện Công nhân và Công đoàn 

(Nguồn tin: http://congdoan.vn/)